Ouk Chaktrang – Cambodian Chess (អុកចត្រង្គ)

Download

English Translate below:

អុកចត្រង្គគឺជាប្រភេទ​ល្បែងក្តារដំបូង​បំផុតរបស់​កម្ពុជា ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​និង​លេងតាំងពីបុរាណកាលមក។ ពាក្យ “អុក​” ​គឺ​ត្រូវ​បាន​និយាយឡើងដោយសំលេង​ខ្លាំង​ពី​អ្នក​លេង​ ដែល​បានដើរកូនអុកដោយដាក់ជើងដើរចំក្រឡារបស់ស្តេចនៃគូរប្រកួត។ ពាក្យ “ចត្រង្គ” គឺបានមកពីពាក្យសំស្ក្រឹត របស​ឥណ្ឌា​, Chaturanga (चतुरङ्ग​) ។
អុកចត្រង្គមានលក្ខណះស្រដៀង​​​អុកអ​ន្ដ​រ​ជាតិ​, ដែលតម្រូវ​ឱ្យ​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​លេងតទល់​នឹង​គ្នា។ នៅប្រទេសកម្ពុជាការលេងអុកភាគច្រើន នៅហាងកាហ្វេរ និង កន្លែងកាត់សក់។ ពេលខ្លះគេឃើញមានមនុស្សលេងជាក្រុម ដែលអ្នកនៅក្នុងក្រុមជួយផ្តល់គំនិតអោយអ្នកលេង ដែលធ្វើអោយការប្រកួតកាន់តែស្វិតស្វាញ និងពេលខ្លះអ្នកលេងលយពាក្យសំដីឌឺដងអោយគូរប្រកួត ដែលធ្វើអោយរិតរំភើប និង រីករាយ។

កូនចត្រង្គនោះ មានកូនចំនួន ៣២ សម្រាប់លេងដើរលើក្តារបួនជ្រុង ដែលមាន ៦៤ (ក្តារអុក) ។ បណ្តាកូនទាំង៣២នោះ មានកូន ២ហៅ ថាខុន ទុកជាស្តេចសោយរាជ្យ មានកូន ២ ហៅថា នាងទុកជាអគ្គមហេសី មានកូន ៤ ហៅថាគោលឬម៉ិត ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព មានកូន ៤ហៅថាសេះ មានកូន៤ ហៅថាទូក មានកូន ១៦ហៅថាត្រី កូនទាំងអស់នោះទុកជាសេនារេហ៍ពល។
កូន ចត្រង្គទាំង ៣២ នោះគេធ្វើជាភ្លុក ស្នែង ឬ ឈើផ្សេងៗ មានឈើនាងនួន និង ដើមដៃខ្លាជាដើម តាមដែលគេមានធនធាន និងមានពេលអាចធ្វើបាន ។ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកលេងច្រឡំចូលគ្នា កូនចត្រង្គ ទាំង ៣២ នោះ គេធ្វើឱ្យមានពណ៌ ២ ពួក គេធ្វើឱ្យមានពណ៌ជា ២ពួក ក្នុងមួយពួកៗ មានកូនចំនួន ១៦ កូន គឺថាបើមួយពួកគេធ្វើដោយភ្លុក មួយពួកទៀតគេធ្វើដោយស្នែង បើមួយពួកគេធ្វើដោយឈើនាងនួន មួយពួកទៀតគេធ្វើដោយឈើក្រញូងជាដើម ។ ការធ្វើកូនចត្រង្គទាំងនោះ បើចង់ឱ្យបានល្អស្អាត ហើយមានរាងដូចៗគ្នា គេត្រូវធ្វើដោយគ្រឿងក្រឡឹង វៀរលែងតែសេះ ៤ ព្រោះសេះ គេក្រឡឹងពុំកើតទេគេត្រូវឆ្លាក់ដោយគ្រឿងចម្លាក់ ។ចំពោះអ្នកដែលគ្មានគ្រឿងក្រឡឹងវិញគេឆ្លាក់កូនទាំងអស់។

គោលដៅតែមួួយគត់របស់ល្បែងអុក គឺ ធ្វើយ៉ាងណាអុកស្តេចរបស់សត្រូវ និង ធ្វើអោយស្តេចមិនមានក្រឡាដើរ។ ពេលចាប់ផ្តើមលេង អ្នកណាដើរមុនគឺផ្អែកលើការឯកភាពគ្នា។ នៅក្តារបន្ទាប់អ្នកចាញ់ជាទូទៅអនុញ្ញាតអោយដើរមុន។ បើល្បែងនេះស្មើរគ្នានោះត្រូវផ្អែកលើការឯកភាពគ្នាជាថ្មី។

ល្បែងក្តាររបស់ខ្មែរដែរមានប្រជាប្រិយភាពមួយទៀតឈ្មោះថា រែក

ការរៀបចំ

អ្នក​លេងត្រូវ​យកកូន​ចំនួន៣២ ដែលមាន​២ពណ៌ខុស​គ្នាមកចែក​ជា២ទៅតាម​ពណ៌ដែល​អ្នកលេង​បានជ្រើស​រើសយកមក​ធ្វើជាកូន​អុក​សម្រាប់ប្រកួត ។ ​ក្នុងនោះក្រុម​នីមួយៗត្រូវ​មានកូនអុក​ចំនួន១៦កូន ​ស្មើគ្នាដែល​មានខុន១ ​នាង១ គោល​២ សេះ២ ទូក២ ​និងត្រី៨ ដោយមុននឹង​លេង​ក្រុមនីមួយៗ​ត្រូវរៀប​កូនចត្រង្គរបស់​ខ្លួនលើក្តារអុក​ដែលមាន៦៤ក្រឡា​នោះ ។

untitled-1

ការដើរកូននីមួយៗ

ត្រី ៖ ដើរទៅមុខមួយក្រឡា តែត្រូវស៊ីគេដោយបញ្ឈៀងទៅមុខ។ នៅពេលដែលត្រីដើរដល់ក្រឡាទី ៦ រឺ ដើរបានបីជំហាន ត្រូវបានតំឡើងឋានៈស្មើរនិងនាង ដោយក្រឡាប់កូន ហើយអាចដើរបានដូច នាង។

នាង ៖ ត្រូវដើរមួយក្រឡាបញ្ឈៀង។ ទុកប្រើសម្រាប់ធ្វើការប្រឆាំងសត្រូវ និងការពារស្តេច។ លក្ខណៈពិសេសមួយទៀតនៅការដើរដំបូង គឺអាច ដើរផ្លោះមួយក្រឡាទៅមុខ។ លក្ខណះពិសេសនេះមិនមាននៅក្នុងអុកថៃទេ។

queen
ដើរធម្មតា
ដើរលើកដំបូង

គោល ៖ ត្រូវដើរមួយក្រឡាបញ្ឈៀង ទៅទិសណាក៏បាន ឬដើរទៅមុខ។ គោលគឺជាអង្គរក្ស ការពារស្តេចដ៏សំខាន់ អាចនិយាយបានថា សំខាន់ជាងសេះទៅទៀត។


សេះ ៖ ការដើរត្រូវផ្លោះមួយក្រឡារួចបត់ឆ្វេងឬស្តាំ អាចដើរទៅមុខ ថយក្រោយ ទៅឆ្វេង ឬ ស្តាំ។

horse
ទូក ៖ អាចដើរបានច្រើនក្រឡា ទៅមុខ ថយក្រោយ ទៅឆ្វេង ទៅស្តាំ តែមិនអាចផ្លោះរំលងគេបានទេ។

boat
ស្តេច ខុន ឬ អង្គ ៖ ការដើរម្តងបានតែមួយក្រឡា ដោយអាចដើរបានគ្រប់ទិសទាំងអស់ តែមានលក្ខណៈពិសេសនៅត្រង់ក្រឡាដើរដំបូង គឺអង្គអាចដើរបានដូចសេះមួយជើង។ ប៉ុន្តែនៅពេលណាស្តេចត្រូវបានគេដាក់អង្គ នៅជើងដំបូងមិនអាចប្រើលក្ខះពិសេសនេះបានទេ។ លក្ខណះពិសេសនេះមិនមាននៅក្នុងអុកថៃទេ។

king2
ដើរធម្មតា
ដើរលើកដំបូង
ដើរលើកដំបូង

ក្បួនរាប់ (ដេញប្រមាញ់ស្តេច)
ចំពោះវិធីរាប់ជើង គឺមានច្រើនបែបទៅតាមទម្លាប់របស់អ្នកលេងដែលមានចំនួនប្រែប្រួលអាស្រ័យទៅតាមចំនួនសល់នៃកូនចត្រង្គ និងប្រភេទនៃ​កូនចត្រង្គរួម​មាន ៖

  • បើសល់ទូក​២ រាប់ ៨
  • បើសល់​ទូក១ រាប់ ១៦
  • បើសល់​គោល២ រាប់ ២២
  • បើសល់សេះ២ រាប់ ៣២
  • បើសល់គោល១​ រាប់ ៤៤
  • បើ​សល់សេះ១ ​រាប់ ៦៤
  • បើ​សល់ត្រីបក ឬនាង ​រាប់ ៦៤

ក្នុងការរាប់នេះអ្នកដែលត្រូវគេដេញ ត្រូវចាប់ផ្តើមរាប់ពីចំនួនដែលកូនដែលនៅសល់ក្នុងក្តារអុក បូក ១ រហូតដល់ចំនួនកំនត់ដូចខាងលើ។ នៅពេលដែលរាប់ដល់ចំនួនកំណត់ហើយនៅមិនទាន់អាចសំលាប់ស្តេចបាន នោះចាត់ទុកថាស្មើរគ្នា។ តើអ្នកដែលខ្សោយអាចមានសិទ្ធិអោយរាប់សារថ្មីបើមិនទាន់ ចង់អោយបញ្ចប់ដោយស្មើរគ្នា។

ឧទាហរណ៍៖ បើសិនពណ៌សនៅមានទូកពីរ និងសេះមួយ ដើម្បីសម្លាប់ស្តេចពណ៌ខ្មៅដែលនៅតែម្នាក់ឯង នោះអ្នកដេញត្រូវតែដេញសម្លាប់ស្តេចឱ្យបាន ហើយក្នុងការដេញ មិន​ឱ្យលើសពី ៣ក្រឡាដើរឡើយ (រាប់ពី ៦ ទៅ ៨ មិនមែនពី ១ ទៅទេនេះដោយសារ កូនដែលនៅសល់មាន ៥ ហើយបូក ១) ។ បើសិនជា កូនពណ៌ខ្មៅ សុីទូករបស់ កូនពណ៌ស ១ នោះ ការរាប់ក៏មិនអាចរាប់សារដើមវិញដែរ លុះត្រាតែខាងពណ៌ខ្មៅ អនុញ្ញាត។ អ្នកលេងខ្លះមិនយល់ពីក្បួននេះដែល ចេះតែរាប់សារថ្មី។

ការអុក (របៀបលេងមួយទៀត)

មានរបៀបលេងមួយទៀតដែលអុកឆាប់ដឹងឈ្នះចាញ់ឈ្មោះថាការអុក។ ការលេងរបៀបនេះ អ្នកដែលអុកស្តេចមុនគេគឺជាអ្នកឈ្នះ។ ដូចនេះអ្នកលេងត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នការពារការអុករបស់អ្នកដទៃជានិច្ច។

ពាក្យសំខាន់ៗ
អ្វីដែល​កាន់​តែពិសេសក្នុង​ការលេងល្បែង​នេះមានពាក្យមួយ​ចំនួនដែល​គេត្រូវប្រើដូច​ជា ស៊ី, ចង,​ ផាយ, ដាក់អង្គ,​ អុក, បិទ,​ អុកបែក, ​អាប់ ដែល​ជា​ពាក្យ​និយាយ​ប្រាប់គ្នាឱ្យដឹង​តាមហេតុការណ៍​ដែលមាន ។

ស៊ី ៖ ពាក្យនេះ​និយាយប្រើ​ចំពោះកូនចត្រង្គ​ណានៅក្នុងក្រឡា​ដែលជាជើង​របស់គេ គេអាច​ស៊ីកូន​ចត្រង្គនោះ​បានដូចទូក​ក្នុងជើងសេះ ​គឺសេះអាច​ស៊ីទូកបាន ។
ចង ៖​ ពាក្យនេះ​ប្រើចំពោះកូន​ចត្រង្គណានៅ​ក្នុងក្រឡា​ដែលជា​ជើងនៃ​កូន​ចត្រង្គគេ​ ដែលគេ​អាចស៊ីបាន​នោះគេត្រូវ​រកកូនចត្រង្គ​ដទៃទៀត​ដែលមានជើង​អាចស៊ីគេវិញ​ឱ្យដើរមក​ក្នុងក្រឡា​ផ្សេង បើគេ​ស៊ីមក យើងមាន​កូនស៊ីវិញ គេហៅថា​ ចង ។
ផាយ ៖ ពាក្យនេះ​និយាយប្រើ​ចំពោះខុន​នៅក្នុង​ជើងទូក ដែល​មានកូន​ចត្រង្គណា​មួយជាបក្ស​ខាងទូកនៅ​រាំងស្ទះ កាលបើ​គេដើរកូន​ដែលស្ទះរាំង​ជើង​ទូក​នោះ​គេពោលថា​ «ផាយ» ព្រោះ​ទូកនោះ​អាចស៊ីខុន​បាន ខុននោះ​ត្រូវរត់ ​បើរត់មិនរួច ​គឺចាញ់គេ​ហើយ ។
ដាក់អង្គ ៖ ពាក្យនេះ​ប្រើចំពោះ​ទូកដែល​ដើរ​ទៅនៅក្នុងក្រឡា​ដែលមាន​សិទ្ធិស៊ីខុន ​តែស៊ីមិន​ទាន់បានព្រោះ​ខុននោះមាន​ទ័ពស្ទះរាំង​ផ្លូវទូក គេហៅថា​ ដាក់អង្គ។
អុក ៖ ពាក្យនេះ​និយាយចំពោះ​កូន​ចត្រង្គណា​ដែលដើរ​ទៅក្នុង​ក្រឡាមាន​ជើងខ្លួន​ត្រូវស៊ីខុន ​ដោយគេទង្គិច​កូននោះយ៉ាង​ខ្លាំងហើយពោល​ថា អុក ។ ប៉ុន្តែចំពោះ​ខុននិងខុន​មិនអាច​អុកគ្នាបាន​ទេ ព្រោះ​ខុនទាំងពីរ​ត្រូវដើរ​ចៀសកុំឱ្យ​ប៉ះជើង​គ្នាទៅវិញ​ទៅមក ។
បិទ ៖ ពាក្យនេះ​ប្រើនិយាយចំពោះ​ការយកកូន​ណាមួយទៅដាក់បិទ​ផ្លូវជើងទូក ដែលគេអុក​ខុនហើយដើម្បីការពារ​កុំឱ្យគេស៊ីខុន​ខ្លួននោះ។
អុក​បែក ៖ កូន​ចត្រង្គណា​មួយដែលអុកខុន​ហើយអាច​ស៊ីកូនដទៃ​ទៀតបាន គេហៅ​ថាអុកបែក ​ឧទាហរណ៍ដូចជា​គេយកសេះ​អុកខុន សេះនោះ​អាចស៊ីទូកបាន​នៅពេលណា​ដែលក្រុមម្ខាង​ទៀតចេញខុន​ហើយ ។
អាប់ ៖ ពាក្យនេះ​សម្រាប់ប្រើហៅ​ខុន ដែល​ទ័ពគេដេញ​តាម កាលបើខុន​នោះត្រូវ​ដើរមិនរួចព្រោះ​ក្រឡានៅជុំវិញខ្លួន​សុទ្ធតែជា​ជើងរបស់​គេ ខុននោះ​ត្រូវផ្តួល​ខ្លួនដេក​ក្នុងក្រឡា​ខ្លួន ហើយគេ​ពោលថា​ អាប់ ។ បញ្ជាក់ ខុនដែល​អាប់នេះ​មិនមែន​មានឈ្មោះ​ថា ចាញ់គេ​ទេ ហើយខាង​គេក៏មិន​ទាន់អាចថា​ឈ្នះបាន​ដែរ ។

The first type of Cambodian chess game is known to the Cambodians as Ouk Chaktrang (អុកចត្រង្គ).
The name “Ouk” was believed to come from imitating the sound made between the chessman and the chessboard while checking. As terminology and rule are concerned, the word “Ouk” means check, and it is required to say out loud by the player who checks the enemy King.
The game is also named “Chaktrang” is formal and derived from Indian, Sanskrit Chaturanga (चतुरङ्ग).
Like the international chess, Ouk Chaktrang requires two people to play against each other, but in Cambodia there are always two teams of people participating in the game. This does make every game played even more exciting and entertaining. People, I mean Cambodian men, usually gather to play at a barbershop or Cafe shope for men in their town or village.
The object of Chaktrang is also to checkmate the opponent’s King. In the beginning, who should move first is simply a matter of agreement between the players. However, for the next game, the loser usually has a privilege to move first. If the first game was drawn for some reason, once again the mutual agreement decides for the matter in question.
The second type of Cambodian chess game is Rek, please see the Rek game also.The Initial Position or Arrangement
The opening setup of Cambodian chess or Chaktrang is like that of the international one except for three features. First, the Pawns or Fishes are set up on the third and sixth ranks, not the first and eighth ones. Second, the Kings are placed crosswise, not opposite each other. And third, each Queen is on the right-hand side of its corresponding King. Their powers of move are not all like those of the international chess. We are turning to this matter in the following paragraphs.

untitled-1

Rules

  • Trey moves and captures like a pawn in international chess (But cannot move two steps on the first move and, therefore, cannot be captured en passant). A pawn that reaches the sixth rank is always promoted to a Trey Bork (Neang).

      • Neang moves one step in any diagonal direction. She can jump at the 2nd case straight ahead at her first move (This special move is no more used in Thailand).
Normal move
Normal move

      • Koul moves one step in any diagonal direction or one step forward.

      • Ses moves like a knight in international chess: two steps in one direction and then one step perpendicular to that movement. It jumps over any pieces in the way.

horse

      • Tuuk moves like a rook in international chess: any number of steps horizontally or vertically.

boat

  • Ang moves like a king in international chess – one step in any direction. He is allowed to make a Ses (knight jump) at his first move (This special move is no more used in Thailand). The game ends when the king is checkmated.
Normal move
Normal move
First move
First move

Counting Rules (The King hunt)When a player has only the King left and all the Fishes currently available on the board were promoted, he can claim the game drawn after the applicable rule or condition of move counting is met. The rule of move counting is determined according to the presence of the most valuable unit left on the board regardless of the other units available.

  • If there are two rooks left: 8 moves
  • If there is one rook left: 16 moves
  • If there are no rooks left, but there are two bishops: 22 moves
  • If there are no rooks or bishops left, but there are two knights: 32 moves
  • If there are no rooks left, but there is one bishop: 44 moves
  • If there are no rooks or bishops left, but there is one knight: 64 moves
  • If there are no rooks, bishops, or knights, but queens: 64 moves

The weaker side pronounces aloud the counting of his fleeing moves, starting from the number of pieces left on the board plus 1. The stronger side has to checkmate his opponent’s king before the maximum number is pronounced, otherwise the game is drawn. During this process, the count may restart if the counting side would like to stop and start counting again.[box type=”info”]For example, doing the King hunt, if White has two rooks and a knight against a lone black king, he has three moves to checkmate his opponent (start count from 6 to 8 not from 1 , the total number of pieces, 5). If Black captures a white rook, the count does not automatically restart, unless Black is willing to do so, at his own disadvantage. However, many players do not understand this and restart the counting while fleeing the king.[/box]
Another Style of Play
Another style of chess play is Kar Ouk (Check Prevention) game. In this style, the object of the game is to simply check the opponent King. The game is over when one King is in check. If you can check your enemy King first, you win the game. The game is even more challenging since prevention of a check is surely more difficult than that of a checkmate. The checkmate is not the point here. This style of play has all the same rules and settings as those of regular Ouk.A Glossary of Cambodian Chess or Ouk Chaktrang
Aab
Stalemate. A situation in which the running, alone King has no legal move and is not in check. Not like international chess, the game is not draw when in this situation.
Ang (អង្គ)
King, also called ‘Sdaach’.
Bet (បិទ)
Block the checking enemy unit, especially the Boat, by the friendly unit; literally means (l.m.) ‘close’.
Bet Ouk (បិទអុក)
Bet and at the same time check back in return, usually done by the Kningt or other protected unit.
Bak (បក)
Promote; promoted; it is done by turning or flipping the Fish unit over; l.m. ‘peel, turn over or double the betting amount’.
Bak Ruk
Promote and check at the same time; see ‘Ruk’.
Bak Denh
Promote and at the same time be in a position to take a more valuable enemy unit; l.m. ‘Bak and chase’.
Chamnang
Protection, noun of ‘Chang’; see below.
Chang (ចង)
Protect or guard; protected; l.m. ‘tie’.Cheub Ang (ជាប់អង្គ)
A situation under which the King is taken or in check by the enemy Boat when the blocked unit, whether friendly or enemy, is removed; l.m. ‘trapped King’.
Daak Ang (ដាក់អង្គ)
Place one’s Boat in the position of checking the enemy King while there is a unit, friendly or enemy, between the two. This is done to gain ‘Cheub Ang’ advantage.
Denh (ដេញ)
Be in a position to take a more valuable enemy unit; King hunt for the end game; l.m. ‘chase’.
Dou
Trade off.
Dub
Double, e.g. Dub Tuuk; a loaned word from French; also called ‘Truot’.
Ouk Baek
A check on the enemy King while at the same time other enemy unit(s), esp. the more valuable such as the Boat and Horse, could also be taken although “not free”; c.f. ‘Ruk Baek’; l.m. ‘check and split’.
Ouk Daach
A same case of ‘Ouk Baek’ except that while the King runs or escapes, the other unit can be taken free; c.f. ‘Ruk daach’.
Ouk Ngeub
Checkmate, a situation in which the enemy King is checked and has no legal move; the end point of the game.
Ouk Ta
A check on the enemy King done in an attempt to trade off that checking unit with its enemy counterpart, i.e., the enemy unit that has the same value.
Paay
A checking situation in which a player removes his unit away from the legal move of his Boat that checks the enemy King as a result. This is the purpose of ‘Daak Ang’ and done in the situation of ‘Cheup Ang’; see ‘Si Paay’; l.m. ‘gallop’.
Paay Ouk
A ‘Paay’ situation that the removed unit also checks the enemy King; it is a double check: by the Boat and remomed, friendly unit.
Ruk (រុក)
Another word for check usually done by the Fish, the Neang and promoted Fish; l.m. ‘push’.
Si (សី)
Take or capture; l.m. ‘eat’.
Si Bak (សីបក)
Only for the Fish, take an enemy unit and at the same time becomes a promoted.
Si Brateanh
The captures of two enemy units that are under the protection of the same single unit. Take the first one first and then the second can be captured “free”.
Si Denh
Take an enemy unit and be in a position to take an more valuable enemy unit at the same time.
Si Ouk
Capture an enemy unit and at the same time check as well; c.f. ‘Si Ruk’.
Si Paay
Take an enemy unit by using the removed unit to make a ‘Paay’; this is very powerful tactic.
Si Pir
Take two enemy units by sacrifying one friendly unit; l.m. ‘eat two’.
Smoeu
Even or equal in the play; a draw.
Ta
Resist an enemy attack by a friendly unit that is equivalent the attacking enemy unit.
Trey
Cambodian name of the pawn; the Fish; l.m. ‘fish’.
Trey Bak
Promoted Fish.
Trey Chang
The two mutually protected promoted Fishes that are always in the diagonals when placed adjacently.
Trey Tim
The two promoted Fishes that cannot protect each other and both are always in a rank or file when located adjacently; referred to as ‘side-by-side promoted Fishes’ in this article.

Cambodian International
Ang, Sdaach (King​, ស្តេច រឺ អង្គ រឺ ខុន) King
Neang (Maiden, ព្រះនាង រឺ នាង) Queen
Koul (Pillar, គោ) Bishop
Ses (Horse , សេះ) Knight
Tuuk (Boat, ទូក) Rook
Trey (Fish, ត្រី) Pawn